Kentte faaliyet yürüten Munzur Zirve Dağcılık ve Doğa Sporları Kulübü de gezi etkinliklerinin yanı sıra bazı dönemlerde TDF ile ortaklaşa dağcılık eğitimleri düzenliyor.

Eğitimlere başvuran doğaseverler, gerekli işlemlerin ardından Munzur ile Pülümür vadilerinin sarp yamaçlarında antrenörlerden teorik ve uygulamalı dersler alıyor.

Zorlu parkurlarda ter döken doğaseverler, rota bulma, meteoroloji, kaya tırmanışı, malzeme bilgisi, çadır kurma, ip deneyimi, düğümler, tırmanış teknikleri, yürüyüş bilgisi tekniği, dağlık alanlarda iniş çıkış ve acil durum müdahale uygulamaları gibi konularda donanım kazanıyor.

Bu sayede bilgi, teknik ve cesaret sahibi olan doğaseverler, Tunceli başta olmak üzere Türkiye'nin farklı illerindeki dağlara profesyonel ve güvenli şekilde tırmanış yapabiliyor.

Antrenör Şahap Eryılmaz, AA muhabirine, Tunceli'de yaz temel dağcılık eğitiminin ikincisini tamamladıklarını söyledi.

Doğaseverlerin eğitimlere karşı çok ilgili olduğunu ifade eden Eryılmaz, şöyle konuştu:

'Tunceli'nin coğrafyası çok güzel ve dağcılık, doğa yürüyüşleri, kampçılık için çok uygun. Onun dışında ülkemizde de değerlendirilebilecek turizm potansiyeli yüksek olan bölgelerden bir tanesi. Hepimiz doğayı seviyoruz ama doğada bilinçli olmak, bilerek faaliyetlerde bulunmak çok önemli. Bu yüzden de eğitimleri çok önemsiyoruz. Bir antrenör olarak baktığım zaman bölgenin zenginliğinin yeterince değerlendirilmediğini ve bunun da en büyük eksiğinin eğitimli sporcumuzun azlığından kaynaklı olduğunu düşünüyorum. Yerli ya da yabancı ziyaretçilerimize kılavuzluk yapacak, yol gösterecek, bilgilendirecek, alanları tanıtacak ve bu bölgeyi koruyacak personele ihtiyacımız var. Bu açığı da ancak eğitimli sporcularla giderebiliriz.'

Eryılmaz, kursiyerlerin eğitimler sayesinde bazı korkularını yendiğini belirterek, 'Her tür koşulda çadırda geceleme ve barınabilmeyi öğrendikleri için avantaj elde ediyorlar. Tabii Munzur Dağları'nın dışında Ağrı, Cilo Sat Buzul Gölleri, Hakkari, Kaçkarlar, Aladağlar, Erciyes ve Hasan Dağı gibi dağlarımızın hepsine yaz koşullarında tırmanış bilgilerini kazandıkları için rahatlıkla tırmanabilirler.' dedi.

Munzur Zirve Dağcılık ve Doğa Sporları Kulübü Başkanı İskender Doğan da Tunceli'nin dağlarıyla çok güzel bir şehir olduğuna dikkati çekti.

Belirli aralıklarla dağlara tırmanışlar yaptıklarını anlatan Doğan, 'Koskoca Munzur Dağları'mız var ama maalesef tanıtımı konusunda çok geride kaldık. Biz de dağcılık sporlarını daha da ilerletmek için eğitimleri vermeye çalıştık. İnsanlar bu eğitimleri görerek dağları sevmeye, doğa yürüyüşlerine katılmaya başladı.' ifadelerini kullandı.

Eğitime katılanlardan Taylan Kıllı da Tunceli'de doğa faaliyetlerinin turizme büyük katkı sağladığını vurguladı.

TDF'nin eğitimleriyle profesyonelliğe adım attıklarından bahseden Kıllı, 'Burada kaya tırmanışı, doğada yürüyüş taktikleri, arama kurtarmada kullanabileceğimiz malzemeler, doğru beslenme, çadır kurulumu ve sırt çantasının dizilişi gibi konularda eğitimler aldık. Böylece doğru bildiğimiz yanlışları öğrenmiş olduk.' diye konuştu.

Çiğdem Baloğlu da 2 yıldır Tunceli'de yaşadığını ve kentin doğasına hayran kaldığını aktardı.

Şehirde gezilmesi gereken birçok yerin olduğunu işaret eden Baloğlu, şunları kaydetti:

'Bazı zamanlarda Munzur Zirve Dağcılık ve Doğa Sporları Kulübü'nün düzenlediği gezi organizasyonlarına katılıyorum. Doğa sporlarında daha bilinçli hale gelmek için de TDF'nin dağcılık eğitimine katıldım. Dağ tırmanışları konusunda teorik ve uygulamalı dersler gördük. Eğitimler benim için çok faydalı oldu.'

Muhabir: Sidar Can Eren

Kentte sivil toplum kuruluşları bünyesinde bir araya gelen katılımcılar, Sanat Sokağı'nda toplanarak Kışla Meydanı'na yürüdü.

Pankart ve döviz taşıyan katılımcılar, zaman zaman sloganlar attı.

Bazı parti temsilcileri meydanda çevreyle ilgili konuşmalar yaptı.

Mitingde müzik dinletisi sunuldu, halaylar çekildi.

​​​​​​​

Günübirlik turlarla bölgeye gelen doğaseverler, yeşil, sarı ve turuncunun farklı tonlarına bürünen ormanlarda vakit geçirerek manzaranın keyfini çıkarıyor.

Her adımı manzara olan alandaki 11 kilometrelik parkurda yürüyüş yapan doğaseverler, rotaları boyunca bazı yaban hayvanlarını ve endemik bitkileri yakından görme fırsatı buluyor.

Yer altı sularıyla 20 metre yükseklikten akan Kadısırtı Şelalesi'ni gezen doğaseverler, cep telefonu ya da makineleriyle el değmemiş güzellikleri fotoğraflıyor.

Fırat Kalkınma Ajansının hazırladığı 'Fırat Yolu Tunceli Etabı' projesiyle kentteki 21 gezi rotasından biri olan Salördek ormanlarında her geçen yıl ekoturizm faaliyetleri ve çevre farkındalık etkinlikleri giderek artıyor.

Doğaseverlerden Deniz Nira Yıldırım, AA muhabirine, Salördek ormanlarının sonbaharda farklı bir güzelliğe büründüğünü söyledi.

Ormanlara belirli aralıklarla rotasını çevirdiğini belirten Yıldırım, şöyle konuştu:

'Salördek ormanlarında 11 kilometrelik bir yürüyüş parkuru var. Bu parkur boyunca birçok yaban hayvanına, kuşa, endemik bitkiye ve güz renklerine tanıklık ediyoruz. Bu parkurun sonunda bir şelaleye ulaşıyoruz. Şelalenin serinliğinde kahvemizi içtikten sonra zevkle ve huzurla oturup dinlenebiliyoruz. Buradayken stresten uzaklaştığımı hissediyorum ve çok güzel bir ortam sunuyor. Salördek'te çektiğim fotoğraflarla Tunceli'yi sosyal medyada tanıtabiliyorum.'

Ferdi Genç, Tunceli'nin doğasına hayran kaldığını ve birçok yerini gezip gördüğünü dile getirdi.

Kentteki güzellikleri herkesin keşfetmesi gerektiğini ifade eden Genç, 'Buraya gelenler gönül rahatlığıyla gezebilir ama doğayı korusunlar, sahip çıksınlar. Hakikaten Tunceli, anlatılmaz yaşanır. Salördek ormanlarında yaklaşık 2 kilometre yürüdük ve inanılmaz bir renk cümbüşüyle karşılaştık. Doğası çok güzel ve parkuru yürümek için çok rahat.' dedi.

Çiğdem Evin, yurt içi ve dışına turlar organize ettiklerini belirterek, 'Salördek ormanları, renk cümbüşüyle doğanın kalbi sayılabilecek bir yer. Hem il dışından hem de ilimizden dostlarımızı buraya getirip gezdiriyoruz ve çok memnun bir şekilde ayrılıyorlar.' ifadelerini kullandı.

Vedat Aldemir de Tunceli'nin doğasının mutlaka görülmesi gereken yerler arasında olduğunu vurguladı.

Aldemir, ormanların çok sayıda endemik bitkiye sahip olduğunu belirterek, 'Salördek, Tunceli'nin en nadir ve sonbahar renklerinin doyasıya yaşanabildiği bir bölge. Biz de her sene ayrı bir keyif ve zevkle geliyoruz. Burası herkesin gelip görmesini istediğimiz bir nokta.' diye konuştu.

Muhabir: Sidar Can Eren

Çevre farkındalık etkinliklerine ağırlık veren doğaseverler, yaklaşık 4 yıldır ilçenin atıl ve kıraç topraklarını meşe palamuduyla buluşturuyor.

Özellikle güz aylarında palamut eken doğaseverler, ilk olarak çevredeki ormanlara giderek olgunlaşan meşe palamutlarını dalından topluyor.

Palamutlar Hızan Dağı'nın eteklerine ekiliyor

Ardından gerekli hazırlıkları yapan doğaseverler, ilçenin kuzeyindeki Hızan Dağı'nın eteklerine çıkıp çapayla kazdıkları çukurlara palamutları koyuyor.

Orman varlığının güçlenmesine destek olan doğaseverler, doğal yaşam alanlarının korunmasını sağlayıp erozyonla mücadelede de önemli görev üstleniyor.

Doğaseverlerden Vedat Aldemir, AA muhabirine, Hozat'ın çevresinde ormanlık alanların çok az olduğunu söyledi.

İlçeyi daha yeşil bir hale getirmeye çalıştıklarını belirten Aldemir, şöyle konuştu:

'Bu yıl 4'üncüsünü gerçekleştirdiğimiz palamut ekimimiz oldu. Birçok dostumuz palamut ekimi için dışarıdan desteğe geliyor ve bu bizi çok mutlu ediyor. Bu yıl da bin palamudumuzu toprakla buluşturduk. Hedefimiz daha yeşil bir doğa ve daha yeşil bir Hozat oluşturmak. Umarım bundan sonra bu etkinliğimiz hızla gelişir ve büyür. İlçemizin çevresi birkaç yıla yemyeşil bir alana dönüşür.'

Aldemir, etkinliğe 4 yıl önce başladıklarını ve daha önce ekilen palamutların boyunun 30 santimetreye kadar ulaştığını bildirdi.

Çevre bilinci oluşturmayı hedeflediklerini vurgulayan Aldemir, 'Palamut ektiğimiz yerlerde duyarsız bazı vatandaşlar genellikle hayvanlarını otlatıyor ve yeni çıkan filizlerin kopmasına neden oluyor. Yetkililerden ekilen bu bölgelerin korunmaya alınıp meşelerin büyüyüp geleceğe filiz vermesini sağlamalarını istiyoruz.' dedi.

'Doğaya karşı bir aidiyetimiz var'

Umut Karabulut ise il merkezinden Hozat'a gelerek palamut ekimine katıldığını söyledi.

Karabulut, Tunceli'nin doğasıyla güzel bir şehir olduğunu dile getirerek, 'İklim sorunlarından kaynaklı kuraklaşan bir doğa var ve bizler bu doğanın içerisinde yaşıyoruz. Doğaya karşı bir aidiyetimiz var ve olmalı da. Bazı arkadaşlarımız toprağı kazıp bazı arkadaşlarımız da palamut tohumunu toprağa bıraktı. Yarın öbür gün bunların yeşerip ormana dönüştüğünü görmek veya düşünmek gerçekten güzel bir duygu.' ifadelerini kullandı.

Ali Hıdır Çelik de palamut ekimi sayesinde Hozat'ın doğasının daha güzel olabileceğine dikkati çekti.

Etkinlikte yer almaktan mutlu olduğunu belirten Çelik, 'Memleketimiz gerçekten çok güzel. Kıraç bölgeleri yeşillendirme çalışmaları daha da fazlalaşırsa çok güzel yeşil alanlara sahip olacağız.' diye konuştu.

Yüksel Akbaş da Hozat Trekking Grubu olarak palamut ekim etkinliğini keyifle yaptıklarını ve daha yeşil bir doğa oluşturmayı amaçladıklarını kaydetti.

Muhabir: Sidar Can Eren

İlçenin Ağdat köyü mevkisinde bulunan Sultan Baba Dağı da son yıllarda dağcıların en çok tırmanmayı tercih ettiği yerlerden biri oldu. Kentteki spor kulüplerinin faaliyetlerine katılan dağcılar, günün erken saatlerinde yola çıkarak araçlarla Sultan Baba Dağı'nın eteklerine gidiyor.

Gerekli kıyafetlerini giyip kumanyalarını hazırlayan dağcılar, daha sonra rehberlerin öncülüğünde tek sıra halinde zirveye doğru hareket ediyor.

Zorluklarla dolu parkurları aşan dağcılar, yaklaşık 3,5 saat süren yürüyüşün sonunda Sultan Baba Dağı'nın 3 bin rakımlı zirvesine ulaşıyor.

Alanda keyifli vakit geçirerek stres atan dağcılar, Ahpanos, İksor, Sal Deresi ve Munzur Vadisi'ni kuş bakışı izleyip manzara fotoğrafları çekiyor.

Etkinliklerle kentin doğasını tanıtan dağcılar, Sultan Baba Dağı'nın yamaçlarında bozayı ve yaban keçileriyle de karşılaşıp farklı heyecan yaşıyor.

Munzur Zirve Dağcılık ve Doğa Spor Kulübü Başkanı İskender Doğan, AA muhabirine, Tunceli'de dağcılık eğitimleriyle insanları bilinçlendirmeye çalıştıklarını söyledi.

Türkiye Dağcılık Federasyonu ile ortaklaşa çalışma yürüttüklerini ifade eden Doğan, 'Munzur Dağları'nı farklı illerdeki dağcı arkadaşlara sevdirmeye çalışıyoruz. Gelip buraları gördükleri zaman Tunceli'yi benimsediklerini hissediyoruz. Tunceli dağları şimdiye kadar kapalı bir alandı ve dağcı arkadaşların çok merak ettiği bir bölgeydi.' dedi.

Doğan, Munzur Dağları'nın bir nevi Aladağlar'ın devamı olduğunu belirterek, 'Munzurlar yaklaşık 130 kilometrelik alana sahip ve 3400-3500 rakımlı yüzlerce zirvesi var. Ben de bu zirvelerin 70'ine tırmandım. Gezdiğimiz yerleri de sosyal medyada paylaşıp ilimizin güzelliklerini tanıtmaya çalışıyoruz.' ifadelerini kullandı.

Asya Kılıç da Tunceli'nin doğasıyla ilgi çeken ve gezilecek birçok yerinin olduğunu anlattı.

Uzun yıllardır kentte yaşamını sürdürdüğünü dile getiren Kılıç, 'Yaz, kış, ilkbahar ve sonbahar aylarında ekip olarak doğaya çıkmaya çalışıyoruz. Burası yaban hayvanlarıyla, dağlarıyla ve nehirleriyle meşhur olan bir yer. Sultan Baba Dağı'na kışın da çıktığım için bildiğim bir rotaydı ve çok ilgimi çekmişti. Bundan kaynaklı da tekrardan tırmanış faaliyetine katıldım ve sonbaharın güzel esintisiyle tırmanışımızı tamamladık.' şeklinde konuştu.

Ali Ertunç ise belirli zamanlarda katıldığı turlar sayesinde Tunceli'nin güzelliklerini keşfetmeye çalıştığını belirtti.

Dağcıların doğaya saygılı insanlar olduğunu vurgulayan Ertunç, 'Tunceli'de yaşayan dağcılarda dikkatimi çeken bir husus oldu. Doğaya ve taşa bir ruhu varmış gibi davranıyorlar. Böyle bir kültürden gelen insanlardan hiç kimseye zarar gelmez.' dedi.

Muhabir: Sidar Can Eren

Türkiye'nin en büyük milli parklarından biri olan Munzur Vadisi Milli Parkı'na ev sahipliği yapan Tunceli, bozayı, kurt, vaşak, su samuru, yaban domuzu, tilki, keklik, çengel boynuzlu dağ keçisi, kartal, akbaba, yaban keçisi, porsuk, sansar, baykuş, sincap, yediuyur, körfare, kırmızı benekli alabalık ve gelincik gibi birçok canlı türüne yaşam alanı sağlıyor.

Yaban hayvanlarının bu çeşitliliği üniversitelerde görevli bilim insanları ve belgeselcilerin de ilgisini çekiyor.

İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Moleküler Biyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ferhat Matur da yılın belirli dönemlerinde memleketi Tunceli'nin Ovacık ilçesine gelerek kemirgenlerle ilgili çalışmalar yürütüyor.

Gerekli planlamalar doğrultusunda araziye çıkan Matur, aracıyla ilçedeki yüksek kesimli yerlere ve köylere seyahat edip yöre sakinlerinden kemirgenlerle ilgili bilgi topluyor.

Bu sayede biyoçeşitliliğe dair projeler hazırlayan Matur, uzun yıllardır kayalık yediuyurunun morfolojik ve moleküler özellikleri üzerine araştırmalar yapıyor.

Ovacık'ta da kayalık yediuyurlarının izini süren Matur, çalışmaları sonucunda Munzur Dağları'nın Eşek Meydanı Yaylası'nda bulduğu yeni türe, bilimsel adı 'Dryomys anatolicus' olan 'Anadolu Kayalık Yediuyuru' ismini vererek, makalesini Ankara Üniversitesi Dergisi'nde yayımladı.

Prof. Dr. Ferhat Matur, AA muhabirine, Anadolu biyocoğrafyasının çevre bölgelere göre çok daha çeşitlilik barındırdığını söyledi.

Tunceli'deki Munzur Dağları'nın yaban hayatıyla ilgili önemli bir yer olduğunu belirten Matur, şöyle konuştu:

'Çünkü Hatay'dan başlayıp Erzurum ve Kars'a kadar devam eden Anadolu diyagonali Tunceli'den geçmektedir ve buradaki Anadolu diyagonalinin önemli noktalarından bir tanesi de Munzur Dağları'nın bulunduğu Ovacık ilçesidir. 20 yıldan fazladır kemirgenler üzerine yaptığım çalışmalar esnasında bu bölgenin kemirgenler açısından önemli olduğunu fark ettim. 2013 yılında eski ekibimle başladığımız Anadolu'nun endemik memelilerini inceleme konulu projemizde, hedef türlerden birinin yayılış alanı burasıydı. Bu hedef tür, en bilinen kemirici olan fındık faresinin de dahil olduğu yediuyurlar familyasının kayalık yediuyuruydu. Bu kayalık yediuyuru, yediuyurgillerin kayalar içinde yaşayan yani ormanda ve ağaçta yaşamayan tek temsilcidir.'

'Farklı bir tür olduğunu çalışmalarla ispatlamış olduk'

Matur, kayalık yediuyurlarının Antalya'dan Erzurum'a kadar olan yayılışlarını 2013'ten 2018'e kadar araştırdıklarını ve yeni kayıtlar bulduklarını dile getirerek, '2024 yılına kadar devam eden laboratuvar çalışmalarında Adana'nın Saimbeyli ve Tufanbeyli ilçelerinden sonra da devam eden Kahramanmaraş-Erzurum arasındaki popülasyonunun kayalık yediuyurundan yani 'Dryomys laniger' türünden farklı bir tür olduğunu morfolojik ve moleküler çalışmalarla ispatlamış olduk.' ifadelerini kullandı.

Buldukları türe 'Anadolu Kayalık Yediuyuru' ismini verdiklerini anlatan Matur, şunları kaydetti:

'Ovacık ilçesindeki Eşek Meydanı Yaylası yeni türün tip yeridir ve ilk defa tanımlanan örneğin yakalandığı lokalitedir. Bu tür Uluslararası Doğayı Koruma Birliğinin (IUCN) belirlediği kırmızı listede yetersiz veri olarak listelense de küresel ısınma kaynaklı iklim sıcaklıklarının değişmesi ve sürekli olarak artması soğuk iklime adapte olmuş bu türün yayılış alanlarının yükseklere doğru sıkışmasına sebep olmaktadır. Bu şu anlama gelir, 1600 ile 3000 metre arasında yayılış gösteren bu tür, iklim değişikliğinden dolayı alçaklarda sıcaklığın artmasından yukarıya doğru göç eder ve komşuluğundaki diğer popülasyonlarla bağlantısı kesilir ve bu sebeple türün yayılış alanlarındaki genetik çeşitliliğinin devamı sağlanamaz, izole popülasyonlar oluşur. İzole popülasyonlar bir diğer popülasyonlarla gen akışını kaybettiği için yok olma riskine girer. Bu sebeple korunması gereken türler arasında yer alır.'

Matur, Munzur Dağları'nın Anadolu Kayalık Yediuyuru için bozulmamış habitat ve coğrafya açısından önemli olduğunu sözlerine ekledi.

Muhabir: Sidar Can Eren

El değmemiş doğasıyla dikkati çeken Tunceli'de kano, rafting, zipline, yamaç paraşütü ve trekking gibi birçok spor yapılabiliyor.

Ovacık'ta son yıllarda gelişen dağcılık aktiviteleri de özellikle Munzur ve Mercan dağlarındaki buzul göllerinin tanınmasına büyük katkı sağlıyor.

Günübirlik turlarla ilçeye gelen doğaseverler, gerekli hazırlıkların ardından araçlarla yola çıkıp dağların belirli noktalarına kadar seyahat ediyor.

Bir yerden sonra yolculuklarına yaya devam eden doğaseverler, zorlu parkurları saatlerce tırmanarak hedefledikleri 3 bin rakımdaki buzul göllerine ulaşıyor.

Rotalarında eşsiz manzaraları fotoğraflayan doğaseverler, bazen de bozayı, çengel boynuzlu dağ keçisi, kınalı keklik ve yaban keçileriyle karşılaşıp heyecanlı anlar yaşıyor.

Bölgede en çok ilgiyi ise Karagöl, Kepır, Ganihesen, Koç, Katır ve Mercan buzul gölleri çekiyor.

Doğaseverlerden Hakan Engin, AA muhabirine, Tunceli'de gezi turlarına katılarak keyifli vakit geçirmeye çalıştığını söyledi.

Kentin doğal güzellikleriyle öne çıktığını ifade eden Engin, 'Ovacık ilçesindeki Katır Gölleri'ne rotamızı çevirdik. Dört saatlik araç yolculuğu ve iki saatlik yürüyüşten sonra göllere ulaştık. Burada 9 göl bulunuyor ve manzaraları çok güzel. Biz de doyasıya gezip fotoğraflar çektik. Böyle serin ve doğa harikası yerleri görmek keyif vericiydi. Parkurda yürürken keklikleri çok gördük, görüntüleriyle ve sesleriyle hoşluk duygusu verdiler.' dedi.

Engin, Katır Gölleri'ne hayran kaldığını belirterek, 'Göllerdeki bitki örtüsü bayağı ilgi çekiciydi ve farklı renklerde çiçekler gördük. Göllerin çevresindeki dağlar ve kayalıkların da etkileyici bir görünümü vardı.' ifadesini kullandı.

Aysel Fox da İngiltere'de 25 yıl yaşayıp memleketi Tunceli'nin Pertek ilçesine yerleşme kararı aldığını anlattı.

Ovacık'taki Munzur Dağları'nı çok beğendiğini dile getiren Fox, şunları kaydetti:

'Eşimle dağları gezince müthiş haz alıyor ve mutlu oluyoruz. Yolculuğa başlarken yorulacağımızı düşünüyoruz ama yürüdükçe, tırmandıkça ve yüksek rakımdaki buzul göllerini gördükçe yorgunluk kalmıyor. Öncelikle bilinmez bir yola çıkıyoruz ve geleceğimiz rota hakkında hiçbir bilgiye sahip değiliz. Bilinmezlik her zaman heyecan veriyor. Katır Gölleri'ne gelmemiz de o heyecana değdi. Uzun süren araç yolculuğu yaptık ve sonra 6 kilometre yürüdük. Burada müthiş huzur var, huzurun diğer adı da mutluluk.'

Umut Karabulut da Tunceli'deki buzul göllerinin doğaseverlerin sürekli rotasında olduğuna dikkati çekti.

Munzur Dağları'nın Ganihesen Yaylası'ndaki buzul göllerini ilk kez gördüğünü belirten Karabulut, şöyle konuştu:

'Buraya geldiğimizde çengel boynuzlu dağ keçileri ve yaban keçileriyle karşılaştık. İlk olarak araçla Kepır Yaylası'na geldik ve oradan da Ganisehen Yaylası'ndaki göllere geçtik. Yolda yaylacılarla karşılaştık ve rotamız orta düzey bir zorluğa sahipti, 2650 metre rakımda ilerledik. Şehirden uzaklaşıp doğayla iç içe olmak gerçekten çok güzel. Elimizden geldiğince her fırsatta doğaya açılıyoruz ve yeni yerler görmeye çalışıyoruz. Tunceli'de yıllardır geziyor olmamıza rağmen halen coğrafyayı tamamen keşfedemedik.'

Hasan Yıldız da doğaya sahip çıkılarak çevreye çöp atılmaması gerektiğini vurguladı.

Yıldız, dört mevsim gezi turlarına katıldığını anlatarak, 'Kepır Yaylası'na geldik ve oradan yaklaşık 2 saatlik yürüyüşle Ganihesen Yaylası'ndaki göllere geldik. Yolda çobanlarla karşılaştık, sürü sahipleriyle kısa bir sohbetimiz oldu. Yüksek yerlerde çengel boynuzlu dağ keçileri ve endemik bitkilere denk geldik. Tunceli coğrafyasında aşağı yukarı 17-18 gölü gezdim ve gidemediğim birkaç göl kaldı onları da ziyaret edeceğim.' diye konuştu.

Muhabir: Sidar Can Eren

Sarp dağlarla çevrili kent, sahip olduğu meralar ve su kaynaklarıyla hayvancılığa adeta hayat veriyor.

Bölgedeki göçer aileler de her yıl mayıs ayında zorlu yolculuklarla Ovacık ve Pülümür ilçelerindeki 3 bin rakımlı dağlara çıkıyor.

Yayla yollarında erzaklarını at ve eşeklerle taşıyan göçerler, yaz boyu belirledikleri alanlarda çadırlarda kalarak gece gündüz küçükbaş hayvanlarıyla ilgileniyor.

İş yüklerini çobanların desteğiyle hafifleten göçerler, günde iki kez meralardan yayla yerine getirdikleri yüzlerce koyunu sağabilmek için saatlerce mesai harcıyor.

Koyunlarını "beri" adını verdikleri alanda sağan göçerler, elde ettikleri sütleri gerekli işlemlerin ardından doğal yöntemler kullanarak salamura peynire ve tulum peynirine dönüştürüyor.

Ürettikleri ürünleri satarak gelir sağlayan göçerler, sürülerini bozayı, kurt ve çakalların saldırısına karşı da Kangal köpekleriyle nöbet tutarak koruyor.

Zorlukla dolu bir yaşama göğüs geren göçerler, sonbaharda havaların soğumasıyla köylerindeki kışlaklarına dönecek.

Göçerlerden Hıdır Çakmaz, AA muhabirine, atalarından miras kalan mesleğini ailesinin desteğiyle devam ettirdiğini söyledi.

Yılın her döneminde hayvanlarla ilgilenmek zorunda olduklarını belirten Çakmaz, şöyle konuştu:

"Sabah uyanır uyanmaz koyunları yayladaki ağıllardan dışarı çıkarıp meraya götürüyoruz. Arazide koyunları bir süre otlattıktan sonra öğlen ve akşam olmak üzere günde iki kez yayla yerine getiriyoruz. Yaylada bizi en çok zorlayan ise koyunların sağımı oluyor. Her koyunu tek tek sağıp sütünü alıyoruz. Sağım işlemi tamamlandıktan sonra sütümüzü mayalayıp peynire dönüştürüyoruz."

Çakmaz, ürettikleri peyniri perakende ya da toptan satışa sunduklarını anlattı.

At ve eşeklerin yaylada çok önemli olduğunu vurgulayan Çakmaz, "Yaylacılığın güzel yanlarının yanı sıra zorlu tarafları da var. Özellikle uzun süre sağanağın ya da şiddetli rüzgarın etkili olması bizlerin yaşamını zorlaştırıyor. Bu sezon yayla yerlerindeki bazı su kaynaklarının donduğunu bile gördük." ifadelerini kullandı.

Suriyeli Heni Elhadi de 11 yıldır Tunceli'de çobanlık yaptığını ve ekonomik kazanç sağladığını belirtti.

Çobanlığın çok zorlu yanları bulunduğuna dikkati çeken Elhadi, şunları kaydetti:

"Otlaklar azaldığı zaman koyunları daha ıssız ve yüksek yerlere götürüyorum. Kepır Yaylası'ndaki Bellehesen bölgesinde de çevreyi izlemek için bir kayanın üzerine çıktım. O sırada da aniden bir bozayı ile karşı karşıya kaldım ve bana kükredi. Ben de ona zarar vermeden sesler çıkartıp uzaklaşmasını sağladım. Ayı saldırsaydı beni parçalardı. Sürekli koyunların önünde bekliyoruz, çok az uyuyoruz. Koyunlar geceleri yerinde durmuyor ve kaçıp gidiyor. Biz de sabaha kadar koyunların önünde nöbet tutuyoruz."

İbrahim Köse ise Ovacık'ın Havuzlu köyünde yaşadığını ve bahar aylarında hayvanlarını Munzur Dağları'na çıkardığını anlattı.

Köse, mesleğini severek yaptığını belirterek, "Munzurlarda çocukluğum geçtiği için buralara özlem duyuyorum. Buranın havası, taşı toprağı ve merası çok güzel. Ovacık'taki her yaylanın kendine göre farklı özellikleri var. Köyden zirvelere doğru çıktıkça bitkiler ve otlar farklılaşıyor. Koyunlarımızı özellikle Kepır Yaylası'nda otlattığımız zaman süt verimi daha da artıyor. O nedenle yazları hep yaylaya çıkıp hayvanlarımızdan verim almaya çalışıyoruz." dedi.

Yaylada kadınların birçok işi üstlendiğini ifade eden Aynur San da "Hayvanlar yayla yerine gelince sağımını yapıyorum ve sütü süzüp mayaladıktan sonra peynir olmasını bekliyorum. Daha sonra peyniri torbalara doldurup kelle haline getiriyorum. Torbanın üzerine taş koyuyorum ve peynir iyice süzülüyor. Birkaç gün sonra da peyniri bidonlara basıp Ovacık merkezde satıyoruz." diye konuştu.

Muhabir: Sidar Can Eren

• Arkeologlar, kavurucu sıcakta Urartuların asırlar önceki yaşamının izlerini araştırıyor
• Mersin'deki Elaiussa Sebaste Antik Kenti'nde sezon kazıları başladı

Bu durum üzerine harekete geçen İl Kültür ve Turizm ile Tunceli Müzesi Müdürlüğü, höyüğün kaçak kazı yapılma ve yer yer tahribata uğrama riskini göze alarak bir rapor hazırladı.

Raporun Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne sunulması ve kurtarma kazısının bakanlıktan onay almasının ardından Tunceli'de 1968 yılından sonra ilk defa bilimsel metotlar kullanılarak arkeolojik kazı çalışması başlatıldı.

Mimari kalıntılar, çanak ve çömlek parçaları ile çocuk iskeleti ortaya çıkarıldı

Tunceli Müzesi başkanlığında 2021 ve 2022 yıllarında yürütülen Tozkoparan Höyüğü kurtarma kazısı çalışmalarında mimari kalıntılar, çanak ve çömlek parçaları ile çocuk iskeleti ortaya çıkarıldı.

Yaklaşık 2 yıllık aranın ardından Tozkoparan Höyüğü'nde yeniden başlanan kazıda, müzede görevli Özgür Şahin, Sedat Oylu, Ümit Demirtaş ve Yağmur Kılınç Turuncular'ın da aralarında bulunduğu yaklaşık 10 kişilik ekip tarihi dokuya zarar vermemek için çalışmalarını titizlikle sürdürüyor.

Düzce Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü'nde görevli Doç. Dr. Yasemin Yılmaz'ın danışmanlığında elle yapılan kazıda elde edilen buluntular, gerekli işlemler sonrası Tunceli Müzesi'nde koruma altına alınarak sergileniyor.

Vali ve Belediye Başkan Vekili Şefik Aygöl de beraberindeki Pertek Kaymakamı Yusuf Ziya Yaktı, Pertek Belediye Başkanı Recai Vural, İl Kültür ve Turizm Müdürü İsmet Hakan Ulaşoğlu ile Tozkoparan Höyüğü'nde üçüncü sezon kazısı için düzenlenen etkinliğe katıldı.

"Burada gerçekten önemli bir tarihin ortaya çıkacağına inanıyoruz"

Kazı alanını inceleyip yetkililerden bilgi alan Aygöl, gazetecilere yaptığı açıklamada, Tozkoparan Höyüğü'nün Tunceli açısından önemli bir yer olduğunu söyledi.

Höyükte beyin ameliyatı yapılır gibi iş yapıldığına dikkati çeken Aygöl, şöyle konuştu:

"Burada bulunan bir çocuk iskeleti kalıntısında laboratuvar incelemesi yapıldıktan sonra milattan önce 6 bin 350'ye kadar gidilebilen bir tarihin bilgilerine ulaşıldı. Biz de hem yerel hem de bakanlık desteğini artırarak bu kazıyı sürekli hale getirmek istiyoruz. Burada gerçekten önemli bir tarihin ortaya çıkacağına inanıyoruz çünkü Anadolu'nun tarihinin Güneydoğu ve Ege bölgelerinde nereye kadar gittiğine dair örnekleri var. Tozkoparan Höyüğü'nün de bu bölgenin tarihini çok eskiye dayandığını ortaya koyacak bir fırsat vereceğini düşünüyorum."

"Yaklaşık 6 bin 350 yıl öncesine ait kalıntılar elde ettik"

Müze müdürü ve kazı başkanı Kenan Öncel de Tozkoparan Höyüğü'nün yerini 2017 yılında tespit ettiklerini ve birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescillediklerini hatırlattı.

Höyükte 2021 ve 2022 yıllarında kazı yaptıklarını anlatan Öncel, "Höyüğümüzde büyük tahribat vardı ve tahribatın en fazla olduğu en alt kısımdan kazı çalışmalarına başladık. Höyüğün üst kısmında ise bir açma ve sondaj yapmıştık. En üst kısımda milattan önce birinci bine tarihlenen bir yerleşim yerini tespit etmiştik ama şu an yaptığımız üçüncü sezon kazı tabakalarında milattan önce 4 bin 350'ye tarihlenen yani günümüzden yaklaşık 6 bin 350 yıl öncesine ait kalıntılar elde ettik." dedi.

Öncel, kazı çalışmalarında 10 kişilik ekibin görev aldığını belirterek, "Höyükte bir çocuk mezarı tespit etmiştik ve kemiklerde yaptığımız DNA testlerinde çocuğun 4 bin 350 yıl önce yaşadığını belgelemiştik. Ayrıca kazılarda anıtsal bir yapıyla karşılaştık ve üst üste birçok tabakayı aynı anda gördük." ifadelerini kullandı.

Muhabir: Sidar Can Eren

Kentte arama kurtarma faaliyetlerine katılmak isteyen bazı gönüllüler de AFAD koordinesinde kapsamlı eğitimlerden geçiriliyor.

Bölgenin dağlık yapısı da göz önünde bulundurularak planlanan eğitimler, akarsu, dağ ve ormanlık alanlarda teorik ya da uygulamalı olarak sürdürülüyor.

Sahadaki eğitimlere katılan gönüllüler, suda arama kurtarma, sedyeyle tahliye, kaya tırmanışı, bot kullanımı, çadır kurma, enkazda arama kurtarma ve ipli sistemlerle iniş-çıkış gibi konularda beceri kazanıyor.

Profesyonel ekiplere destek oluyorlar

Bu eğitimlerle gönüllüler, olası afet ve acil durumlarında profesyonel ekiplere destek olabilecek bilgilerle donanıp sahada hayat kurtarmaya odaklanıyor.

Munzur Arama Kurtarma Derneği (MUDAK) gönüllüleri de yıllardır AFAD ekipleriyle omuz omuza verip suda boğulma, dağda kaybolma, yangın ve trafik kazası gibi vakalara müdahale ediyor.

Sürekli göreve hazır halde bekleyen gönüllüler, belirli aralıklarla da Ovacık ilçesindeki Munzur ve Mercan dağlarının eteklerinde afet farkındalık eğitimleri gerçekleştiriyor.

Tunceli AFAD Yönetim Müdahale Şube Müdürü Özgür Aydoğdu, AA muhabirine, AFAD Başkanlığı bünyesinde faaliyetlere devam ettiklerini söyledi.

Vali ve Belediye Başkan Vekili Şefik Aygöl'ün talimatları doğrultusunda ve İl Müdürü Veysi Kaya'nın koordinesinde eğitimler düzenlediklerini belirten Aydoğdu, "AFAD gönüllülerimiz bütün çağrılarımıza hızlıca cevap veriyor. Bizimle birlikte su ve dağ vakalarının yanı sıra trafik kazalarında görev alıyorlar. Böyle olunca da bizim vakalara müdahale gücümüz artırıyor. İlimizde faaliyet yürüten Munzur Arama Kurtarma ve MEB AKUB ekipleri de sürekli sahaya çıkıp bizlere destek sağlıyorlar." dedi.

Aydoğdu, gönüllülerin yardımının vakalara müdahalede büyük avantaj sağladığını anlattı.

Kentte 3 bine yakın AFAD gönüllüsü olduğunu ifade eden Aydoğdu, "Bunlardan 1600'ü aktif olarak vakalara katılabilecek eğitimlerin hepsini almış durumdalar. Yine jandarma, polis arama kurtarma ve diğer kamu kurumlarında oluşturduğumuz gönüllülerle de bölgemizde ve çevremizde yaşanacak tüm afetlere hızlı ve etkin müdahale etmeyi planlıyoruz." ifadelerini kullandı.

MUDAK Proje Koordinatörü Mehmet Bidav ise kentte Doğal ve Beşeri Afetlere Karşı Toplumsal Dirençlilik Projesi'ni hayata geçirdiklerini belirtti.

Projeyle gönüllülere arama kurtarma eğitimi verdiklerinden bahseden Bidav, şunları kaydetti:

"Şehrimizde depremin dışında doğada bir sürü afet durumu yaşanıyor ve bunlara karşı hazırlıklı olmamız gerekiyor. Bizim şanslı olduğumuz bir noktada şudur ki ilimiz bu konularda biraz daha bilinçlendi. Duyarlı bir toplumun içerisinde sivil toplum örgütüyüz. Valilik ve Tunceli AFAD yönlendirmeler yaparak eğitimlere katkı sunuyor, destek oluyor."

Duygu Turan da 4 yıldır AFAD gönüllüsü ve MUDAK üyesi olarak vakalarda görev aldığını dile getirdi.

Eğitimler sayesinde sahada önemli görevler üstlendiğini vurgulayan Turan, "Belirli aralıklarla doğada arama kurtarma ve dağcılık eğitimlerimiz oluyor. Bugün de Mercan Vadisi'ne gelip kaya tırmanışı, boulder ve tap-rap gibi derslerimiz oldu. Aynı zamanda dağın zirvesinden ipli iniş yaptık." diye konuştu.

Emir Güler de 7 gün 24 saat esasına göre şehirdeki tüm vakalara MUDAK bünyesinde katıldığını, bir insanın hayatını kurtarmanın kendisini çok mutlu ettiğini ifade etti.

Muhabir: Sidar Can Eren

Botanikle ilgilenen bazı akademisyenler de yılın belirli zamanlarında kentteki dağlar, ovalar ve yaylalarda saha çalışması yürütüyor.

Özellikle Ovacık ve Pülümür'ü tercih eden akademisyenler, programları doğrultusunda yaklaşık 3 bin rakımlı Munzur, Mercan, Hel, Buyer ve Bağırpaşa dağlarına rotalarını çeviriyor.

Araçlarıyla dağların eteklerine kadar giden akademisyenler, yöredeki rehberler eşliğinde zorlu patikalardan tırmandıkları zirvelerde bitkilerin izini sürüyor.

Yolculuklarında eşsiz manzaralarla da karşılaşan akademisyenler, kayalıklarda buldukları her bitkinin bir örneğini alıp doğal ortamlarında fotoğraflarını çekiyor.

Laboratuvarda bitkilerin endemik olup olmadığını belirliyorlar

Presleme yöntemiyle bitkileri korumaya alan akademisyenler, laboratuvardaki incelemelerle bitkilerin türü ve endemik olup olmadığını tespit ediyor.

Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü'nde görevli Prof. Dr. Metin Armağan, AA muhabirine, Tunceli'nin Ovacık ilçesi ile Erzincan arasında kalan Munzur Dağları'nda arazi çalışması yaptıklarını söyledi.

Doğa Koruma ve Milli Parklar Tunceli Şubesi'nde görevli Murat Özel'in kendilerine rehberlik ettiğini belirten Armağan, şöyle konuştu:

"Amacımız sadece Munzur Dağları'nda görülen bir menekşeyi aramaktı ve bunu yaparken yolumuzun üstünde daha fazla çeşit bitki bulduk. Tunceli florasında bugüne kadar 2 bin 200 civarı çiçekli bitki tanımlanmış. Her geçen gün bu sayı artmakta ve bu 2 bin 200 bitkinin yaklaşık beşte biri de endemik."

"İki metrekare alanda 5 farklı ve lokal endemik bitki türüne denk geldik"

Armağan, arazi çalışması esnasında endemik bitkilerin oranını test ettiklerini dile getirerek, "2 metrekare alan içerisinde 5 farklı ve lokal endemik bitki türüne denk geldik. Örneğin Akşam Yıldızı, Kalan Nakılı ve Çan çiçekleri gibi pek çok endemiği Munzur Dağları'nda bulmamız mümkün oldu." ifadesini kullandı.

Bölgedeki güzelliklerle karşılaşmaktan büyük keyif aldıklarını anlatan Armağan, şunları kaydetti:

"Rakım değiştiğinde bitkilerin o alandaki habitat tercihleri de değişiyor. Bitkilerin habitat tercihleri değiştiği için 1500 rakımda bulduğunuz bitkiyi 1600-1700 rakımda bulamazsınız. Özellikle bizim bugün aradığımız bitkiler 1800 rakımın üstünde yetişiyorlar ve bizim çıktığımız alan 3 bin rakımdı."

Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nde görevli Doç. Dr. Burcu Yılmaz Çıtak da Tunceli'ye ilk defa geldiğini ve doğasına hayran kaldığını aktardı.

Çatak, zorlu parkurlardan Ovacık'taki Munzur Dağları'na tırmandıklarını dile getirerek, "Bu durum meslek hayatım boyunca benim için büyük bir tecrübe oldu. Buranın bitki-biyoçeşitliliğinin oldukça zengin olduğunu kaynaklardan biliyordum. Şu an bire bir olarak bunu deneyimlemiş oldum. Burada farklı bitki familyalarına ait farklı cinslerde bitkiler yer almakta." diye konuştu.

Muhabir: Sidar Can Eren

Kentte son yıllarda gelişen dağcılık faaliyetleri ve doğa sporlarıyla ziyaretçiler birçok bölgeyi gezerek tanıma fırsatı buluyor.

Pülümür'de 3 bin metre yükseklikte bulunan Buyer Gölü de özellikle yaz aylarında doğaseverlerin gezi rotasına giriyor.

2 saatlik yürüyüş sonrası zirveye ulaşılıyor

Turlarla ya da bireysel olarak rotalarını göle çeviren doğaseverler, araçlarıyla Sarıgül köyüne gelip hazırlıklarının ardından patikalardan geçiyor.

Zirveye doğru tırmanan doğaseverler, 2 saatlik yürüyüşün sonunda Buyer Gölü'ne ulaşıp ilkbahar ve kış manzaralarını bir arada yaşıyor.

Yol boyunca yaban hayvanlarıyla da karşılaşan doğaseverler, göl çevresinde gezinti yapıp manzara ve çiçek fotoğrafları çekiyor.

"Buradaki vahşi yaşam ve doğal güzellikler birçok yerde yok"

Doğaseverlerden Meltem Aydın, AA muhabirine, Tunceli'nin el değmemiş doğasıyla muhteşem bir şehir olduğunu söyledi.

Buyer Gölü'ne zorlu yürüyüş sonunda ulaştıklarını ifade eden Aydın, şöyle konuştu:

"Buradaki bitki örtüsü, vahşi yaşam ve doğal güzellikler birçok yerde yok. Huzurlu bir gün geçirmek ve doğayla iç içe olmak isteyen herkes Buyer Gölü'nde çok güzel dakikalar geçirebilir. Dışarıdan gelen doğaseverlerin de bizimle aynı amacı taşıyıp doğaya çöp bırakmaması, çevreyi koruması ve koruma altındaki bitkileri koparmaması gerekiyor.​​​​​​​ Bu coğrafyaya her şekilde sahip çıkarsak buranın güzelliklerini belki çocuklarımıza da yaşatabiliriz."

Çiğdem Evin de yıllardır tur organizasyonları yaparak doğaseverleri gezdirdiğini anlattı.

Geziler sayesinde Tunceli'nin tanınmaya başlandığını belirten Evin, "Özellikle Ovacık ve Pülümür ilçelerindeki göllerimiz ve şelalelerimiz çok güzel. Biz de gelip yerinde görüyoruz ve dostlarımıza gösteriyoruz. Genellikle gezilerimize yurt dışından ya da Ankara, İzmir, İstanbul gibi illerden katılım oluyor." diye konuştu.

Muhabir: Sidar Can Eren

Yılın her döneminde farklı güzellikler sunan Munzur Dağları, yaylaları, şelaleleri, gölleri, kanyonları ve yaban hayatı çeşitliliğiyle dikkati çekiyor.

Munzur Dağları'nın yaklaşık 2 bin 500 metre rakımlı bölgesinde bulunan Merg Yaylası ve Yeşil Göl'de şu sıralar eşsiz manzaralar ortaya çıktı.

Tabiatın yeşillendiği ve çiçeklerin açtığı bölge, özellikle Tunceli ve Erzincan başta olmak üzere Türkiye'nin birçok ilinden gezi gruplarını ağırlıyor.

Turlarla rotalarını bölgeye çeviren doğaseverler, zorlu patikalarda saatlerce yol yürüyüp yazın ortasında kıştan kalma manzaraları görüyor.

Yaylada ve göl çevresinde fotoğraf çeken doğaseverler, keklik, bozayı ve çengel boynuzlu dağ keçileriyle de karşılaşma fırsatı buluyor.

Hayvancılığa da adeta hayat veren Merg Yaylası ve Yeşil Göl, serin havası, soğuk su kaynakları ve zengin bitki örtüsüyle yaz aylarında göçerleri misafir ediyor.

Doğa tutkunlarından Adnan Dönmez, AA muhabirine, okul öncesi öğretmeni olduğunu ve yaklaşık 2 yıldır dağcılık faaliyetleriyle ilgilendiğini söyledi.

Tunceli'nin Ovacık ve Pülümür ilçelerindeki zirvelere tırmanışlar yaptıklarını ifade eden Dönmez, "Gittiğimiz rotalar eşsiz güzelliklere sahip. Pülümür ilçesi üzerinden rotamızı Merg Yaylası'na çevirdik, dar ve derin kanyonlardan geçtik. Yolculuğumuz sırasında uzaktan keklik ve bozayı gördük, zirveye ulaştığımızda da 2 çengel boynuzlu dağ keçisiyle karşılaştık." dedi.

Dönmez, Yeşil Göl'ün de harika manzaralar sunduğunu dile getirerek, "Orada doyasıya vakit geçirdik ve yaptığımız faaliyetten çok keyif aldık." ifadesini kullandı.

Tansel Şahinoğlu da karavanıyla Türkiye'nin birçok ilini gezdikten sonra rotasını Tunceli'ye çevirdiğini anlattı.

Kentin güzelliklerine hayran kaldığından bahseden Şahinoğlu, şunları kaydetti:

"Merg Yaylası'na zorlu bir etkinlik yaptık. Yaklaşık 1,5 saat araçla Munzur Dağları'nın eteklerine geldikten sonra yolculuğumuza yürüyerek devam ettik. Ben çok fazla yürüyüş deneyimi olan birisi olmamama rağmen geri dönmek istemedim ve 4 saatlik yolculukla yaylaya ve göle ulaşmayı başardım."

Muhabir: Sidar Can Eren